Недавно скончался первый главный муфтий Ратбек Хаджи Нисанбайулы, основатель Духовного управления мусульман Казахстана, и наш великий духовный лидер пал.
Хорошо известно, что квалифицированные специалисты, получившие образование у выдающегося религиозного деятеля, с честью служат во всех уголках страны и оправдывают доверие своих учителей. Они также пользуются большим авторитетом среди нас.
По непосредственной инициативе главного имама Костанайской области и его ученика Бектурсына Хаджи Уалиева в мечети «Аймаганбет Хаджи Спанулы» состоялась поминальная служба в память об уникальной личности, и Коран был посвящен его душе. На ней присутствовали районные и городские имамы области.
Пресс-служба Костанайской региональной мечети
Кіріспе
Кәсіпкерлік ойлау жүйесі активтерді басқару, табыстылықты қамтамасыз ету, капиталды қорғау, ұзақмерзімді стратегия қалыптастыру және мұра мәселелеріне негізделеді. Ислам құқықтық-экономикалық жүйесі бұл категорияларды біртұтас модельде біріктіретін ерекше институтты ұсынады. Ол — уақып.
Уақып институты капиталдың сақталуын, табыстың үздіксіз бөлінуін және экономикалық әсердің меншік иесі қайтыс болғаннан кейін де жалғасуын қамтамасыз етеді.
1. Уақыптың құқықтық анықтамасы және діни негізі
Ислам фиқһында уақып — мүліктің негізін сақтай отырып, одан түсетін пайданы қоғамдық немесе діни мақсаттарға мәңгілік түрде бағыттау деп анықталады¹.
Пайғамбар Мұхаммед ﷺ былай деген: «Адам қайтыс болған кезде оның амалдары үзіледі, тек үшеуінен басқа: садақа жәрия, пайдалы ілім және ізгі ұрпақ» ².
Классикалық фиқһ ғалымдары «садақа жәрия» ұғымының ең толық әрі институционалдық көрінісі ретінде уақыпты көрсеткен³.
2. Уақыптың инвестициялық модель ретіндегі ерекшелігі
Дәстүрлі инвестициялар уақытша сипатқа ие болып, меншік иесінің өмірімен немесе нарықтық жағдайлармен шектеледі. Ал уақып мүлкі:
- сатылмайды,
- мұраға қалмайды,
- тәркіленбейді,
- бөлінбейді⁴.
Бұл қағида уақыпты капиталды сақтаудың ерекше құқықтық механизміне айналдырады. Құранда бұл заңдылық былайша баяндалады:
مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ ۖ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ
«Сендердегі нәрсе жойылады, ал Алланың қасындағысы мәңгі қалады» (Құран, 16:96)⁵.
Ғалымдар бұл аятты дүниелік активтердің уақытша, ал Алла жолындағы инвестицияның тұрақты екенін білдіретін жалпы экономикалық қағида ретінде түсіндірген⁶.
3. Уақыптың классикалық үлгісі: Омар ибн әл-Хаттаб رضي الله عنه
Омар ибн әл-Хаттаб Хайбардан алған жер телімін қалай пайдалану керектігін Пайғамбар ﷺ-дан сұрағанда, Ол ﷺ: «Қаласаң, негізін ұстап қал да, табысын тарат»⁷ деп жауап берген.
Имам ән-Науауи бұл хадиске берген түсіндірмесінде:
«Бұл хадис — уақыптың негізін құрайтын басты дәлел» деп атап көрсетеді⁸.
4. Ислам өркениетінің уақыпқа негізделуі
Ислам тарихшылары әлеуметтік инфрақұрылымның негізгі бөлігі мемлекеттен емес, уақыптардан қаржыландырылғанын атап өтеді¹⁰. Оған:
- медреселер,
- ауруханалар,
- жолдар,
- панаханалар,
- ғалымдардың жалақысы жатады.
Қорытынды
Уақып — мерзімі шектелмеген инвестиция, жойылмайтын актив және тоқтамайтын дивиденд көзі. Ол меншік иесінің өмірімен шектелмейтін, институционалдық тұрғыда тұрақты экономикалық модель болып табылады.
«АЛИМА» мешітінің имамы
Абдрахман Аңсаған
(Қостанай облысы)
Пайдаланылған дереккөздер
1. Әл-Касани, Бадаиʿ ас-Санаиʿ, т. 6, уақып тарауы.
2. Муслим, Сахих, «Уасия» бөлімі, №1631.
3. Имам ән-Науауи, Шарх Сахих Муслим, хадис 1631.
4. Ибн Қудама, әл-Муғни, т. 6, «Китаб әл-Уақф».
5. Құран Кәрім, 16:96.
6. Ибн Ашур, Тафсир әт-Тахрир уәт-Танвир, 16:96.
7. Бұхари, Сахих, «Шурут», №2737.
8. Имам ән-Науауи, Шарх Сахих Муслим, хадис Омар уақпы.
9. Адам Метц, Ислам өркениеті, уақып тарауы.
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы хазірет 2026 жылды «Ислам және адал қоғам» деп жариялады. Бұл қазіргі уақыт талабынан, мемлекетіміздің жарқын болашағы мен мүддесінен туындағаны ақиқат.
Енді осы адалдық деген не, ол адам баласының бойындағы қандай қасиет деген сауалдарға байланысты оқып-түйгенімнен ойымды ортаға салмақпын.
Алдымен айтарым, адалдық – адам мінезіндегі бағалы қасиет. Ол кез-келген жеке тұлғаның сана-сезіміне, ар-ұжданына қайшы келмейтін, халықтың мақсат-мүддесін көздейтін, тарихи шындықпен ұдайы ұштасып жататын нақты іс-әрекеттер жиынтығы деп түсінемін.
Асыл дініміз – қара қылды қақ жарған адалдық пен әділдікке шақыратын дін. Адамзаттың асыл тәжі Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) өмірінің соңына дейін адалдықты, әділдікті насихаттап, басқаларға іс жүзінде үлгі болып кетті. Алла елшісінен (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) тәлім-тәрбие, үлгі алған саңлақ сахабалардың өмірі де тұнып тұрған адалдық пен әділдік. Шәкәрім қажы: «Мақтан үшін мал жима, жан үшін жи, Ғибадат пен адалдық ар үшін жи, - деп, бақыттың өзі адалдыққа негізделетінін айта келіп, адалдыққа ерекше көңіл бөледі.
Иманды да адал адам ешқашан да өтірікке бой алдырмайды. Өзгелерді жаман әдетке жетелейтін өтірік айтып, алдап-арбап, пайда табуды мақсат етпейді. Аллаға шынайы иман келтірген, ахиретке сенген жан шалыс қадам жасамайды. Алла Тағала Құран Кәрімде:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
«Әй мүміндер! Алладан қорқыңдар және шыншылдармен бірге болыңдар» - деген.
Ар мен ақиқатты насихаттау жолында адалдық сертінен айнымау, туралықтан таймау - нағыз шыншылдың белгісі. Адал қоғам – әрбір мүшесі шыншыл, әділ, сенімді адамдардан құралған қоғам. Мұндай қоғамда алдау және әділетсіздік сирейді.
Адалдық – бұл жүректің тазалығы, өмірдің жарығы және сенімнің негізі. Адалдық тек жеке адамның қасиеті емес, бүкіл қоғамның гүлденуіне септігін тигізетін мінез. Егер әр адам өз ісінде адал болса, қоғамда сенім, татулық пен бейбітшілік арта бермек.
Хазіреті Әли ибн Әбу Талиб (р.ғ): «Көркем мінез үш қасиетпен келеді: арамнан аулақ болу, адалды талап ету және отбасына кеңпейілді болу», – деген екен.
Дана халқымыз да өз ұрпағына «ісінде адал болуды», «біреудің ала жібін аттамауды» насихат етіп келген. Кезінде Құнанбай қажы: «Абырой, атақ алу үшін – ең алдымен адалдық керек, ешкімді ала көрмей, адалына болысу, кемтарға жәрдемдесу керек дегенді ертеден ойыма бекіттім... Өзіме елді қаратып, ел басшысы болғаннан кейін, қате кетпесе, біле тұра қиянат жасап, арамды қолдаған, момын, жетім-жесірді жылатқан жерім болған жоқ. Мен адалдыққа, көпке сүйендім. Олар мені қиыннан құтқарды. Мені ел – адал, әділ деген атаққа бөледі. Менің көргенімдей жағдайға ұшырасаң, ақты жақта, жетім-жесірге, жылағанға болыс, жәрдем ет!» деп артына тағылымы мол өсиет қалдырған.
Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев бір сөзінде: «....Әрбір адам «Адал азамат» деген атқа лайық болса елімізде әділ қоғам орнайды. «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» - бір-бірінен ажырамайтын ұғымдар. Осы үш тағанды озық әрі табысты елге айналудың басты кілті деуге болады» дегені барша қауымның жадында болар.
Адал қоғамның пайдасы: адал қоғам – бұл тек әділдік пен сенімнің орны ғана емес, сонымен қатар қоғам мүшелерінің рухани дамуына да әсер етеді. Мұндай ортада адамдар өздерін қауіпсіз сезінеді, бір-біріне сенеді, бірге дамуға ұмтылады. Сонымен қатар, адалдыққа негізделген қоғамда құқықтық тәртіп пен әлеуметтік тұрақтылық нығая түседі.
Қадірлі ағайын! Әрқайсымыз өз саламызда қоғамның гүлденіп-дамуына қомақты үлес қосайық. Қазіргі таңда адалдық бұрынғыдан да маңызды. Жемқорлық, өтірік, аманатқа қиянат секілді әрекеттер қоғамның іргесін сөгіп, адамдар арасындағы сенімді әлсіретеді. Сондықтан адалдықты насихаттау – әрбір азаматтың ортақ міндеті деп білемін. Адалдық бұл – тек діни талап емес, ұлттық құндылық, адамгершілік өлшемі. Адал адам – арлы адам, ал арлы қоғам – кемел келешектің кепілі.
Алла тағала баршамызды адалдықты өмірлік ұстаным еткен, елге пайдасы тиген ізгі жандардан болуын нәсіп етсін. Қостанайлық әріптестерім бұл асқаралы мақсат жолында қажыр-қайраттарын аямай жұмсай беретіндігіне кәміл сенемін.
Бектұрсын Уәлиев Қостанай облысының Бас имамы
Міне, уақыттар, күндер мен түндерге ұласып көзді ашып жұмғанша қасиетті айларға да келіп жеттік. Ол ұлы Рамазан айының алдындағы шарапаты мол Шағбан айы.
Шағбан айы Алла Тағала жаратқан он екі айдың бірі:
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا
«Расында, Алланың қасында айлардың саны – он екі ай». (Тәубе 36 аят)
Алайда соған қарамастан, мұсылман пенде Шағбан айының ерекше бір мәртебесі, айрықша рухани ләззаты бар екенін сезінеді.
Осы себепті, бұл қасиетті айға байланысты тәрбиелік тұрғыдан сабақ болатын бірнеше тақырыптарға тоқталсақ.
Шағбан айының орны:
Бұл – игілігі мен жақсылығы молынан тарайтын ай. Алла Елшісі ﷺ оны басқа айларға қарағанда ерекше ғибадатпен айрықшалады. Осылайша Шағбан айы Пайғамбарымыздың ﷺ айы болып ерекшеленеді.
Имам Ахмад, Әнәс ибн Мәликтен (р.а.) риуаят етеді:
«Алла Елшісі ﷺ кейде соншалықты көп ораза ұстайтын еді, біз: “Биыл мүлде ауыз ашпайтын шығар”, – деп ойлайтынбыз. Ал кейде ауыз ашып, ораза ұстамай қоятын еді, біз: “Биыл мүлде ораза ұстамайтын шығар”, – деп ойлайтынбыз. Ал оразаның ішінде ең жақсырақ көргені – Шағбан айындағы ораза еді».
Тәрбиелік ой-түйін:
Сен Алла Елшісі ﷺ жақсы көргенді жақсы көресің бе? Жүрегіңде осы айға деген сағыныш, Пайғамбарымыздың ﷺ сағынышы секілді бар ма? Сен өзіңнің жақсы көруіңді Алла Елшісі ﷺ жақсы көрген нәрселермен байланыстыра аласың ба?
Алла мен Оның Елшісі құрмет тұтқан, айрықша жақсы көрген істі сүйе алу иманның сынағы. Хадисте:
«Сендердің ешқайсыларың, мен әкелген нәрсеге нәпсісі толықтай бағынбайынша, шынайы иман келтірген болмайды».
Амалдардың ұсынылуы (көрсетілуі):
Бұл – амалдар Ұлы, Құдіретті Аллаға көтерілетін ай. Тирмизи мен Нәсаи жинағында, Усама ибн Зәйдтен (р.а.) риуаят етеді, Пайғамбарымыз ﷺ-айтты:
«… Бұл – амалдар әлемдердің Раббысына көтерілетін ай. Мен амалымның ораза ұстап тұрған күйімде көтерілуін жақсы көремін».
Осы айда Алла Тағала Өз құлдарына ұлы сый береді – ол амалдардың Оған ұсынылуы және қабыл етілуі. Өйткені Шағбан айы – сенің бір жылдық амал дәптеріңнің қорытындысы, жыл бойғы жиған-терген еңбегіңнің жемісі.
Ендеше, сенің жылың немен аяқталады? Амалдар көтерілген сәтте сенің амалың қандай күйде Аллаға ұсынылғанын қалайсың?
Ол Алла Тағала былай дейді:
إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه
«Жақсы сөз Оған көтеріледі, ал ізгі амал (Алланың дәргейіне) көтереді». (Фатыр 10 аят)
Ендеше, жасаған амалыңның Аллаға бойұсынған, дінінде берік, ықыласты түрде, ыждағаттылықпен көтерілгенін қалайсың ба?
Амалдар өз Иесіне ұсынылатын – амалдар көтерілетін Шағбан айы келмей тұрып, ізгі амалдарға асық.
Шағбан айындағы Алла Елшісі ﷺ-ның халін ой елегінен өткізген адам, бұл айда жүрек амалдары мен дене амалдарында ең кемел жолды көреді.
Пайғамбарымыздың ﷺ:
«Амалымның ораза ұстап тұрған күйімде көтерілуін жақсы көремін»
– деуі, Алланың бақылауынан ұялу сезімінің айқын көрінісі.
Бұл хадисте Алла Елшісінің ﷺ Алладан ұялуының ең биік дәрежесі байқалады: Алла Тағала оны тек оразалы күйде ғана көргенін қалауы. Міне, мұсылман бауырым, сені ең алдымен мазалауы тиіс болған нәрсе де – осы: Алланың саған қарап тұрғанынан ұялу.
Сол себепті кейбір дана, алдыңғы салихалы буындар былай деген:
«Не Алланың Ұлылығына лайық намаз оқы, не болмаса өз намазыңа лайық құдай ізде. Сен Алланы еске алмай бос өткізген уақыттарыңнан ұялуың керек. Исламның үнін жеткізуге, оны қорғауға жұмсамаған қаламың мен ойыңнан ұялуың керек. Алланың жолында құрбан етпеген мал-мүлкің мен нығметтеріңнен ұялуың керек. Осы істерің сенен Алладан ұялу мен Одан қорқуды талап етеді».
Күнәлардың кешірілуі:
Шынында, Шағбан айы – Алланың Мұхаммед ﷺ үмбетіне сыйлаған Раббани сыйы. Құлдары осы арқылы құлшылық, ғибадатпен Раббысына жақындап, разылығына бөленеді.
Осы айда аса ұлық бір түн бар. Ол – Шағбан айының ортасы (бараат) түні. Пайғамбарымыз ﷺ бұл түннің қадірін мына хадисінде ерекше атап өткен:
يطّلع الله تبارك وتعالى إلى خلقه ليلة النصف من شعبان فيغفر لجميع خلقه إلاَّ لمشرك أو مشاحن
«Алла Тағала Шағбан айының ортасы түні жаратылысына назар салып, барлық құлын кешіреді, тек мүшрик пен (жүрегінде) кек сақтаған адамнан басқа».
Бұл – Алланың, пенделері күнә мен қателікке жол берген әрбір жан үшін үлкен мүмкіндік. Бұл – бауырларымызға деген жүректегі өшпенділік пен кекті өшірудің мүмкіндігі.
Баршамыздың тәубедегі дұғамыз мына аяттағыдай болсын:
ربنا اغفر لنا ولاخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلاً للذين ءامنوا ربنا إنك رؤوف رحيم
«Уа, Раббымыз! Бізді және бізден бұрын иман келтірген бауырларымызды кешіре гөр! Жүрегімізде иман келтіргендерге деген өшпенділік қалдырма! Раббымыз! Шүбәсіз, Сен аса Мейірімдісің, ерекше Рахымдысың». (Хашыр 10 аят)
Салиқалы саләфтардың (Алдыңғы буындар) кейбірі былай деген:
«Ең абзал амалдар – жүректің таза болуы, жанның жомарттығы және үмбетке деген шынайы насихат. Міне, осы қасиеттер арқылы жетістікке жеткендер жетті».
Үмметтің ізгі жандары – кешіре білетін, айыпты жасырып, кеңшілік танытатын адам. Бұл – қандай үлкен болса да, күнә мен қателікке бой алдырған әрбір адам үшін мүмкіндік.
Өйткені хадисте:
كل ابن آدم خطاء ، وخير الخطائين التوابين
«Адам баласының бәрі қателеседі, ал қателескендердің ең қайырлылары – тәубе етушілер». (Имам Тирмизи)
Ендеше, бұл – жіберіп алғанды қайта түзеу, күнәлардан тазару, Алламен жаңа бір парақ ашу мүмкіндігі.,
Пайғамбарлық сүннет:
Шағбан айы – ғибадат, ораза, түнгі құлшылықпен жандандыру.
Имам Бухари мен Муслим Айша анамыздан (р.а.) риуаят етеді:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ Рамазаннан басқа бір айды толық оразамен өткізгенін көрген емеспін. Ал Шағбан айындағыдай көп ораза ұстағанын ешбір айда көрмедім».
Нәсаи мен Тирмизидегі риуаятта Айша (р.а.) былай дейді:
ما رأيت النبي صلى الله عليه وسلم في شهر أكثر صيامًا منه في شعبان، كان يصومه إلا قليلاً، بل كان يصومه كله
«Мен Пайғамбардың ﷺ Шағбан айындағыдай көп ораза ұстағанын ешбір айда көрмедім. Ол бұл айды аз ғана күннен басқа түгел дерлік ораза ұстайтын, күндердің көпшілігінде ауыз бекітетін десек артық емес».
Әбу Дәудтағы риуаятта:
«Алла Елшісіне ﷺ ораза ұстауға ең сүйікті ай – Шағбан еді. Кейін оны Рамазанмен жалғастыратын», – делінеді.
Ал Әнәс ибн Мәликтен (р.а.) жеткен хадисте:
«Оразаның ішінде ең жақсы көргені – Шағбан айындағы ораза еді», – делінген.
Ибн Хажар: «Бұл хадистер Шағбан айында ораза ұстаудың артықшылығына дәлел», – деген.
Ғалымдар Шағбан айындағы нәпіл оразаның артықшылығын былай түсіндірген:
«Рамазанға дейінгі және одан кейінгі ораза – ең абзал нәпіл ораза. Өйткені ол Рамазанға жақын болғандықтан, оның бір бөлігі іспетті саналады. Оның нәпіл оразадағы орны – парыз намаздың алдындағы және соңындағы сүннет намаздар секілді. Олар парыздың кемшілігін толықтырады әрі сауабы жағынан парызға жақындатады».
Еккен жемісіңді суару айы:
Бұл күнде мұсылман пенде жасаған амалдарын күтіп-баптап, қадағалайтын айы.
Әбу Бәкір әл-Балхи былай деген: «Ережеп – егін егу айы, Шағбан – егінді суару айы, ал Рамазан – егін ору айы».
Егер адам Ережепте егін екпесе, Шағбанда оны суармаса, Рамазанда қалай өнім алуды қалайды?
Осы айға байланысты: «Ережеп айы – жел секілді, Шағбан – бұлт секілді, ал Рамазан – жаңбыр секілді», – деген.
Сәләмә ибн Кәһил: «Шағбан – Құран оқушылардың айы», – деп айтылатын, – деген. Ал Амр ибн Қайс әл-Муләи Шағбан айы кіргенде дүкенін жауып, өзін толықтай Құран оқуға арнайтын.
Ендеше, ардақты бауырым, Шағбан айында еккен егініңді қолға ал, оны суарумен күтіп-бапта, кеуіп, құрғақшылыққа ұшырап қалмауын қадағала.
Адамдар ғапылдыққа ұшырамас үшін:
Шағбан айы – адамдар құлшылықтан көбіне ғапыл қалатын ай. Өйткені ол Ережеп пен ұлық Рамазанның ортасында орналасқан. Осыған байланысты сүйікті Пайғамбарымыз ﷺ:
«Бұл – адамдар көбіне ғапыл қалатын ай», – деген.
Осы себептен адамдар екі топқа бөлінді:
Бір топ Ережеп айында құлшылыққа, бойсұнушылыққа, ораза мен садақаға ден қойды. Тіпті кейбіреулер Ережеп айындағы ғибадатта шектен шығып, онда бидғаттар мен негізсіз әдеттерді енгізіп, оны Шағбаннан да артық дәріптеді.
Ал екінші топ құлшылықты тек Рамазанда ғана таниды, олар бойұсынушылықта осы Рамазанда ғана бет бұрады. Соның салдарынан Шағбан айы адамдар назарынан тыс қалды.
Осылайша адамдар Ережеп пен Рамазанға алаңдап, Шағбанды елеусіз қалдырды. Сондықтан ғалымдар бұл хадиске қатысты:
«Бұл хадис адамдар ғапыл қалатын уақыттарды құлшылықпен көркейтудің мұстахаб екеніне және мұның Аллаға сүйікті амал екеніне дәлел», – деген.
Салиқалы саләфтардың кейбірі құптан мен ақшам арасындағы уақытты намазбен жандандыруды жақсы көретін, әрі: «Бұл – ғапылдық уақыты», – дейтін.
Алла Тағаланың мына аятта:
و اذكر ربك في نفسك تضرعا وخفية ولا تكن من الغافلين
«Раббыңды өз ішіңнен, жалбарынып әрі жасырын түрде еске ал және ғапылдардың қатарынан болма». (Әнһам 60 аят)
Жәннаттың есіктерін қағыңдар!
Өйткені Шағбан айы – бізді Рамазан айына алып баратын жүздеген қақпаның бірі. Ал Рамазан – жәннат есіктері ашылатын ай екені Пайғамбарымыз ﷺ:
“Рамазан келгенде жәннаттың есіктері ашылады, тозақтың есіктері жабылады, шайтан шынжырланады” – деп хабар берген.
Міне, жәннат сендерге үн қатып тұр: «Мен сендердің есіктеріңнің алдында тұрмын» – дейді.
Шағбан айы – есіктерді қағатын мүмкіндік айы.
Жәннаттың есігін тәубе, истиғфар және Аллаға шынайы бет бұрумен қағыңдар.
Жәннаттың есігін жалбарынып, Оның табалдырығында тұрып: «Кешірмейінше есігіңнен кетпейміз» – деп тілеңдер.
Әбу Дәрда (р.а.) айтқан: «Дұғада табанды болыңдар! Кім есікті көп қақса, оған ашылуы жақын»- деген.
Рамазанға дайындық
Шағбан айы – тәрбиелік әрі рухани дайындық пен жаттығу айы. Мұсылман бұл айды Рамазанда құлшылыққа толық дайын болу үшін пайдаланады. Шағбан айында ол Рамазанға қатысты барлық пайдалы мәліметтерді оқып-үйренеді, Рамазандағы өз бағдарламасын құрып, қайырымды істерінің жоспарын жасайды. Осылайша, Шағбан айын Рамазанға арналған дайындық курсына айналдырады.
Құлшылық және шынайы иманмен дайындық:
– Ең алдымен шынайы тәубе ету: күнә мен теріс істерден толықтай бас тарту, жамандықтан тыйылу, Аллаға бет бұрып, тап-таза жаңа парақ ашу.
– Шағбан айында оразаны көбейту: нәпсіні тәрбиелеу және қасиетті айға дайындық үшін. Оразаны екі түрде ұстау абзал:
• не Шағбанның алғашқы жартысын түгел ораза ету;
• не әр аптада дүйсенбі мен бейсенбі күндері және (айдың 13–14–15-і) ораза ұстау.
– Құранмен өмір сүру, Рамазанда Құранмен толық қауышуға дайындалу. Ол үшін Шағбанда жай ғана оқу деңгейінен асып, тәулігіне бір жузден (жуз = 1 бөлім) артық оқу, сонымен бірге Құранды ойланып оқу (тәдаббур) және жүрекпен сезіну үшін рухани мәжілістерге бару.
– Түнгі намаздың тәттілігін қазірден сезіну: әр түні құптан намазынан кейін екі ракағат, сәресі уақытында тәһәжжүд оқу.
– Зікірдің тәттілігін сезіну: таңертеңгі-кешкі зікірлерді, күнделікті дұғаларды ұмытпау және қандай жағдайда болсаң да Алланы еске алу.
Ғылым-біліммен дайындық:
– Оразаның үкімдері мен фиқһ кітаптарын оқу. Оразаға қатысты сұрақ-жауап мәселелерді және Рамазан айының міндеттерін және оразаның сырларын білу.
– Жүректі жұмсартатын, нәпсіні тәрбиелейтін кітаптар оқу.
– Ғалымдар мен ұстаздардың Рамазанды қарсы алу, оған дайындалу жайлы дәрістерін тыңдау.
– Құраннан жаттаған сүре-аяттарды қайталау.
Отбасылық дайындық:
– Үйдегі жұбайы мен балаларды осы қасиетті айға рухани тұрғыда дайындау, бұл құрметті қонақты қалай қарсы алу керектігін түсіндіру.
– Отбасымен күн сайын (мүмкіндігінше) шағын имани жиын өткізу: Құран оқу, зікір, насихат, дұға жасау.
-Рамазан келгенде көпшілік істейтіндей тамақта, сусын мен киімде артық сән-салтанатқа беріліп кетпеу
Осы айтылған тәртіптермен жүріп, Қасиетті айларды берекелі өткізуді Алла баршамызға нәсіп етсін.
Қостанай облыстық «Аймағанбет қажы Спанұлы» мешітінің наиб имамы Абзал Сұлтанғалиұлы
Команда районной мечети «Жаркол» в селе Федоров доставила 6 тонн угля двум нуждающимся семьям в селе Успенов. Помощь оказали спонсоры.
Владельцы домов, за которыми присматривали, выразили искреннюю благодарность горожанам, своевременно проявившим к ним доброту.
Главный имам вышеупомянутой мечети «Жаркол» Руслан Маратович провел встречу со студентами местного сельскохозяйственного училища.
Он призвал молодежь стать сознательными гражданами, которые принесут большую пользу светлому будущему страны, и истинными патриотами государства.
Встреча проходила на казахском и русском языках. Также обсуждалась необходимость избегать вредных привычек, которые в настоящее время наносят вред обществу, и избегать наркотической и алкогольной зависимости.
Студенты получили конкретные ответы на свои вопросы.
Пресс-служба Костанайской региональной мечети
В мечети «Мандай Батыр» Костанайского района состоялся обычный ифтар месяца Раджаб.
На упомянутом ифтаре Абдрахман Ансаган, ответственный за фонд «Вакып» КМДБ в Костанайской области, произнес проповедь об Исра Мирадж. После астара старейшины дали благословения, а Муртаза Кари прочитал отрывки из сур Корана и посвятил их духам.
Кроме того, перед молитвой Ихван имам Ансаган провел семинар на тему «Вакып – неисчерпаемая награда». Собравшиеся задавали вопросы, касающиеся этого события, и получали содержательные ответы.
Пресс-служба Костанайской региональной мечети
Заместитель имама мечети «Жайлаубай Ата» в городе Костанай, Ассет Жарилгасын, встретился со студентами местного медицинского колледжа.
Там он прочитал лекцию на тему «Терроризм и экстремизм и защита от посторонних движений». Молодые люди внимательно слушали, задавали вопросы и получали подробные ответы.
В мечети «Жайлаубай Ата» в областном центре был организован ужин и пир по случаю ночи Мирадж в священном месяце Раджаб и для молитвенных руководителей, соблюдавших пост. Заместитель имама Казбек Кошеров выступил с проповедью на встрече.
Также заместитель имама Бакберсин Избасаров прочитал содержательную лекцию общине о событии «Исра и Мирадж». Собравшиеся были очень впечатлены ею.
Сотрудники вышеупомянутой мечети «Жайлаубай Ата» оказывают помощь нуждающимся в меру своих возможностей.
В качестве конкретного подтверждения этому, недавно пяти семьям была оказана помощь в виде еды. Одновременно с этим, большую заботу проявляют и спонсоры.
Пресс-служба Костанайской региональной мечети
Сегодня в Астане председатель Духовного управления мусульман Казахстана, главный муфтий Наурызбай Хаджи Таганулы, начал свой Ориентационный доклад на 2026 год.
Встреча началась с чтения стихов из Священного Корана, после чего главный муфтий Наурызбай Хаджи Таганулы вознес особую молитву за благополучие и мир страны. На встрече председатель Духовного управления мусульман Казахстана представил духовенству свой традиционный ежегодный Ориентационный доклад.
Следует отметить, что на встрече присутствовали сотрудники Духовного управления, главные имамы областей, аксакалы, улемы, члены Совета экспертов и РАНТ Духовного управления мусульман Казахстана, представители интеллигенции, руководители и преподаватели религиозных учебных заведений.
Пресс-служба Костанайской региональной мечети
Актан Тютаев, студент 4-го курса Университета Нур-Мубарака, провел семинар для молодого поколения на тему «Психология молодежной специфики» в мечети «Жайлаубай Ата» в Костанае.
Эта информативная дискуссия за круглым столом была хорошо принята участниками и содержала много интересной информации.
Пресс-служба Костанайской региональной мечети
Исра мен миғраж оқиғасындағы иманның сыналуы
Әрбір қиындықтан кейін жеңілдік келеді.
Алла елшісі (Алланың оған игілігі мен салауаты болсын) өмірінде көптеген сынақтарға тап болды. Құрайыштар Меккеде дағуат жолын жапты, Исламға шақыруды және оны ұстанғандарды қатаң жазалады. Пайғамбардың ﷺ әрдайым қасынан табылатын, жанашыр, мейірімді ағасынан айырылды, мүшріктер оған ашықтан-ашық жәбір көрсетті. Сондай-ақ, оны жұбатып, демеу болған, әрдайым қолдау көрсеткен сүйікті жары Хадиша анамызда (р.а.) дүниеден өтті.
Одан кейін Алла елшісі ﷺ Әбу Тәліп шатқалында үш жыл бойы қоршауда қалды. Бұл кезеңде Ол ﷺ аштықпен, жоқшылықты бастан өткізді. Ал Таифте көрген жарақаттары мен жан азабы одан да ауыр болды. Осындай қиындықтардың бәріне қарамастан, Алла елшісі ﷺ Раббысының әміріне сабыр етіп, діні мен дағуат жолынан таймай, өз жолын жалғастыра берді.
Міне, осы ауыртпашылық пен сабырдың сый-марапаты ретінде Исра мен Миғраж сапары Алланың тарапынан берілген, иләһи нығмет болды.
Ғұламалардың анықтамасы бойынша:
Исра – Пайғамбардың ﷺ Меккедегі Мәсжидул Харамнан (мешітінен), Құддыстағы (Иерусалим) Мәсжидул Ақсаға дейінгі түнгі сапары, ал Миғраж – жеті қабат аспанға және одан да жоғары көтерілуі – деген мағынада.
Құран Кәрімде Исра оқиғасы «Исра» сүресінде, ал Миғраж оқиғасы «Нәжм» сүресінде баяндалған. Алла Тағала былай дейді:
سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
«Құлын бір түнде Мәсжидул Харамнан айналасын берекелі еткен Мәсжидул Ақсаға апарған Алла – барлық кемшіліктен пәк. Оған Өз белгілерімізді көрсету үшін (осылай істедік). Шын мәнінде, Ол – Естуші, Көруші».1
Сондай-ақ Алла Тағала былай дейді:
أَفَتُمَارُونَهُ عَلَى مَا يَرَى. وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى. عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى. عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى. إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى. لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى
«Сонда көргені жөнінде онымен таласасыңдар ма? Ол оны тағы бір рет көрді. Сидратул-Мунтаһаның қасында. Оның жанында Жәннатул-Мауа бар. Сол кезде Сидраны не көмкерсе, сол көмкерді. Көзі тайған жоқ әрі шектен шықпады. Ол, расында, Раббысының ұлы белгілерін көрді».2
Бұл ұлы оқиға мен ғажайып деректер егжей-тегжейлі сахих хабарларда баяндалған.
Имам Муслимнің «Сахих» жинағында Әнас ибн Мәлик (р.а.) былай деп риуаят етеді:
Алла елшісі ﷺ айтты:
«Маған Бурақ әкелінді. Ол – ақ түсті, бойы есектен үлкен, қашырдан кіші, тұяғын көз жетер жерге қоятын жануар еді. Мен оған мініп, Құддыстағы Бәйтул-Мақдиске (Мәсжидул Ақсаға, Иерусалим) жеттім. Оны Пайғамбарлар байлайтын сақинаға байладым. Сосын мешітке кіріп, екі рәкағат намаз оқыдым. Кейін шыққанымда Жәбірейіл (ғ.с.) маған бір ыдыс шарап, бір ыдыс сүт әкелді. Мен сүтті таңдадым. Сонда Жәбірейіл: “Сен фитраны (табиғи таза дінді – ислам мен туралықты) таңдадың”, – деді».
Одан кейін Пайғамбар ﷺ Жәбірейілмен (ғ.с.) бірге аспанға көтерілді. Жәбірейіл (ғ.с.) аспан есіктерінен рұқсат сұрады, әр аспан иелері Алла елшісіне () рұқсатын берді.
Осылайша аспаннан аспанға көтеріліп Пайғамбарлармен жолықты. Әрбір аспанда Алла елшісін ﷺ ерекше қошеметпен қарсы алды.
Содан кейін Алла елшісі ﷺ Сидратул-Мунтаһаға көтерілді. Сол жерде Алла Тағала Өз қалауынша уахи етті.
Мұса (ғ.с.) Пайғамбар намазды жеңілдетуін сұрауды кеңес берді. Алла елшісі ﷺ бірнеше рет қайта оралып, ақырында елу намаздың орнына бес уақыт намаз парыз етілді.
Кейін Алла елшісі ﷺ қайтадан Бәйтул-Мақдиске оралып, таң намазын Мәсжидул Ақсада имам болып, Оның ﷺ артында барлық пайғамбарлар намазды ұюып оқыды.
Осылайша Пайғамбардың ﷺ сапары аяқталды.
Меккеге оралған соң оның жүрегіндегі барлық қайғы-қасірет, уайым мен мұң сейілді.
Алла елшісі ﷺ бұл сапар мен Раббысының аяттары туралы еліне хабар бергенде, мүшріктер оған қарсы шығып, жоққа шығарды. Иманы жүрегіне берік орнықпаған кейбір адамдар діннен қайта бастады. Мүшріктердің бір тобы Әбу Бәкірге (р.а.) барып:
«Сенің досың Құддысқа бір түнде барып келдім деп айтып жүр», – деді.
Сонда Әбу Бәкір (р.а.):
«Егер ол айтса – рас айтқан. Мен одан да ұлы хабарларды мойындап, иман келтіріп жүрмін», – деді.
Бұл Исра және Миғраж мұғжизасы жай ғана бір оқиға емес, ішінде терең мағыналар мен ғибраттар жатқан ұлы сапар болды.
Бұл оқиғадан алатын ғибрат:
Ислам – фитра (табиғи болмыс) діні. Бұл шындық Пайғамбардың ﷺ сүтті сусыннан таңдауы арқылы айқын көрінді. Сондай-ақ Жәбірейіл (а.с.) Пайғамбарға ﷺ: «Сен фитраға бағытталдың» деп сүйінші хабар берген. Бұл – Ислам дінінің адам жаратылысына тән табиғи қажеттіліктерді толық өтейтінін білдіреді. Ол рух пен тәннің, пайда мен зиянның, дүние мен ақыреттің арасындағы тепе-теңдікті орнатады. Егер фитраны ұзындығы мен өлшемдері бар бір дене деп елестетсек, онда Ислам діні – сол денеге дәл өлшеп тігілген киім іспетті болар еді. Бұл – Исламның тез таралуының және адамдардың оған ықыласпен бет бұруының ең маңызды себептерінің бірі, қаншама кедергілер мен тосқауылдар қойылса да.
Алла Тағала былай дейді:
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ
«Ендеше жүзіңді ханиф күйінде дінге бұр. Ол – Алланың адамдарды сол бойынша жаратқан фитрасы. Алланың жаратылысында өзгеріс жоқ. Міне, осы – тура дін. Бірақ адамдардың көбі білмейді».3
Исра мен Миғраж оқиғасында Пайғамбардың ﷺ ақиқатты ашық айтудағы батылдығы айқын көрінді. Бұл оның ﷺ мүшріктерге ақылдары қабылдамайтын хабарды тайсалмай жариялауынан байқалады. Олардың қарсы шығуы мен мазағына ұшырау қорқынышы оны ақиқатты жеткізуден тоқтата алмады. Осы арқылы Пайғамбар ﷺ үмбетіне хақ тура жолда жалғандыққа және оның жақтастарына қарсы тұрудың ең көркем үлгісін көрсетті, тіпті бұл ақиқат олар үшін тосын болса да.
Иманның көрінетін, сыналатын сәттері болады. Шынайы мүміндердің иманы дәл осындай қиын-қыстау кезеңдерде анық байқалады. Әбу Бәкір (р.а.) осы мұғжизаға күмән келтірмегендігі үшін «Сыддық» деп аталды.
Мүшріктер оған: «Саған жолдасың туралы айтып берейік пе? Ол бүгін түнде Мәсжидул-Харамнан Байтул-Мақдиске (арасы 1300 км қашықтық) апарылдым деп жатыр», – дегенде, Әбу Бәкір (р.а.): «Ол шынымен солай айтты ма?» – деп сұрады. Олар: «Иә», – дегенде, Әбу Бәкір (р.а.): «Егер ол айтқан болса, онда рас айтқан. Мен оған бұдан да алыстағы нәрсеге барды десе де сенемін. Мен оған таңертең не кешке көктен келетін хабарда (уахиға) да сенемін», – деді.
Міне, осы себепті Әбу Бәкір (р.а.) «Сыддық» деп аталды. Сондықтан әрбір мұсылманның Алла елшісінің ﷺ сөзі мен бұйрықтарына қатысты көзқарасы Әбу Бәкірдің (р.а.) қатынасындай болуы тиіс: толық иман, нық сенім, шын көңілмен растау және бойсұну, тіпті ол өз ақылына немесе нәпсісіне қайшы келсе де.
Алла Тағала былай дейді:
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً
«Алла және Оның Елшісі бір іске үкім еткен кезде, мүмін ер мен мүмін әйел үшін ол істе таңдау құқығы болмайды. Ал кім Аллаға және Оның Елшісіне қарсы келсе, ол анық адасушылыққа ұшыраған болады».4
Исра және Миғраж оқиғасында мұсылмандар үшін Мәсжидул-Ақсаның маңыздылығы айқын көрінді. Өйткені ол — Алла елшісі ﷺ түнгі сапарға шыққан мекен және оның көктерге көтерілу нүктесі деп айтылады. Сондай-ақ ол — Меккелік кезеңде мұсылмандар бет бұрып намаз оқыған алғашқы құбыла болды. Екі мешіттен кейін арнайы сапар шегіп зиярат қылып баруға болатын мешіт те — осы. Алла елшісі ﷺ былай деген:
لا تشد الرحال إلا إلى ثلاثة مساجد:المسجد الحرام،ومسجدي هذا(ومسجد الرسول صلى الله عليه وسلم)، والمسجد الأقصى
«Арнайы жолға тек үш мешіт үшін ғана шығуға болады: Мәсжидул-Харам, менің мешітім және Мәсжидул-Ақса», деген.5
Бұл хадисте мұсылмандарға Мәсжидул-Ақсаның дәрежесін тану және оған қатысты жауапкершілікті сезіну жөнінде ишарат бар. Яғни оны күпірлік, азғындық, адасушылық әрекеттерден тазарту, Алла Тағаладан осы Иерусалимде (Құдыста) Ислам туының қайта желбіреуін және дұғаларында тастамауын сұраймыз.
Осы ұлы сапар арқылы намаздың маңыздылығы да ерекше түрде айқындалды. Намаздың Исламдағы орны өте жоғары. Оның қадірін арттырған тағы бір жайт — намаздың дәл Исра мен Миғраж түні парыз етілуі. Бұл — намазға деген ерекше қамқорлық пен құрметтің белгісі. Сондықтан да намаз Алла елшісінің ﷺ қайтыс болар алдындағы соңғы құтпадағы өсиеттерінің бірі болды.
Исра және Миғраж сапары — Пайғамбардың ﷺ ұлы мұғжизаларының бірі. Кейбір ақылсымақтар бұл оқиға тек рухани түрде болды немесе түс қана еді деп жорамалдады. Алайда сәләф (алдыңғы 3 ғасыр) пен хәләф (одан кейінгі ғасырлар) ғалымдарының басым көпшілігінің пікірі бойынша, ол ояу күйде, әрі тәнімен де, рухымен де жүзеге асты деді.
Имам Ибн Хажар «Сахих әл-Бухариге» жазған түсіндірмесінде былай дейді:
«Исра мен Миғраж бір түнде, ояу күйде, Пайғамбардың ﷺ тәнімен де, рухымен де болды. Бұл пікірді хадисшілердің, фиқһ ғалымдарының және кәлам ғұламаларының көпшілігі ұстанған. Бұған сахих хабарлардың айқын мәтіндері дәлел. Ақылға сыймайтын ештеңе жоқ болғандықтан, оны өзгеше жорамалдаудың қажеті жоқ».
Дәл осылай Имам Нәуауи де «Сахих Муслимге» жазған түсіндірмесінде айтқан.
Исра мен Миғраждың тән және рухпен болғанына тағы бір дәлел — Құрайыш кәпірлерінің бұл оқиғаны тым таңғаларлық көруі. Егер ол тек түс қана болғанда, Құрайыш оны жоққа шығармас еді және онда мұғжизалық сипат та болмас еді.
Исра мен Миғраж мұғжизасы — мұсылмандар үшін мәңгілік қайталанбас мектеп. Олар осы оқиғадан ғибрат алып, Алланың мына сөзіне лайық болуға ұмтылады:
كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْراً لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ
«Сендер — адамдар үшін шығарылған ең қайырлы үмбетсіңдер: жақсылыққа бұйырып, жамандықтан тиясыңдар әрі Аллаға иман келтіресіңдер. Егер Кітап иелері де иман келтірсе, олар үшін қайырлы болар еді. Олардың ішінде иман келтіргендері бар, бірақ көпшілігі — бұзақылар».6
Қостанай облыстық «Аймағанбет қажы Спанұлы» мешітінің наиб имамы Абзал Сұлтанғалиұлы
1. Нәжм сүресі, 12–18-аяттар
2. Рум сүресі, 30-аят.
3. Ахзаб сүресі, 36-аят.
4. Имам Бухари.
5. Әли Имран сүресі, 110-аят
6. الإسراء والمعراج دروس وعبر
https://www.islamweb.net/ar/
Григорианский
Хиджра
