Жақында Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігіне қарасты №44803-В әскери бөлімшесінде маңызды кездесу болып өтті. Бұл жиында өзекті тақырып суицид жайы талқыланды.
Жүздесуге Қостанай гарнизоны әскери полициа бөлімшесінің офицері лауазымын уақытша атқарушы, кіші сержант Ержан Жүсіпбеков, Қостанай облыстық дін істері жөніндегі басқармасының Діни проблемаларды зерттеу орталығының теолог маманы Әсет Нұғыманов, облыстық «Аймағанбет қажы Спанұлы» мешітінің наиб имамы Азамат Мурзакановтар қатысып өз ойларын ортаға салды.
Жүздесуден әскери қызметшілер мол мағлұматтар алды. Өздерін толғандырған сауалдарға нақты жауап берілді.
Қостанай облыстық мешітінің баспасөз қызметі
Жуырда Қостанай аудандық «Маңдай батыр» мешітінде жергілікті ақпараттық насихат тобының аясында Рудный қалалық «Нұр» мешітінің наиб имамы Балғабай Шәйкемелов іс-сапарда болып, халықпен жүздесті.
Ол жиналған жамағат алдында «Мешіт әдебі» тақырыбында уағыз-насихат айтты. Жұртылық оны ұйып тыңдап, шын жүректен шыққан шынайы алғысын білдірді.
Қостанай облыстық мешітінің баспасөз қызметі
Қостанай аудандық "Маңдай батыр" мешітінде Шағбан айының ауызашары болып өтті. Аталмыш аста Бас имам Дархан Манарбекұлы жиналғандарға уағыз айтты. Астан соң ақсақалдар бата беріп, Құран сүрелері аруақтарға бағыштады.
"Маңдай батыр" мешіттің найб имамы Ерлан Өмірбекұлы аудандық ветеринария мамандарымен кездесті. Онда жиналғандар ға "Ислам және адал қоғам" тақырыбында насихат айтты. Жиналған ветеринар мамандары ойдағы сұрақтарын қойып, тұшымды жауап алды.
Елдің ертеңі білімді, білікті жастар қолында, деп найб имам Сыздықов Ерлан жастармен кездесуінде бастап қазіргі таңда олардың білім алуы, спортпен шұғылдануы, жаман әдеттерге осы бастан үйір болмауға шақырады. Әрине ол үшін ата ана тәріздесіне құлақ асып, бос кездерде мешітке келіп, интернеттен емес білікті діни мамандардан ғана ақпарат алуға шақырды.
Қостанай облыстық мешітінің баспасөз қызметі
Жуырда Қостанай облысы бойынша имамдар жиыны өтіп, оның аясында 2026 жылғы үлкен қажылық маусымына қатысты арнайы семинар ұйымдастырылды.
Семинар барысында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы тарапынан рұқсат етілген он төрт тур компаниясы таныстырылып, қажылық пен умра бағытындағы қызметтері жөнінде түсіндіру жұмыстары жүргізілді.
Сондай-ақ имамдарға алдағы уақытта қажылыққа және умраға ниет білдірген жамағаттарды ресми бекітілген тур компаниялары арқылы құлшылық жасауға бағыттау қажеттігі атап өтілді.
Жиын барысында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан ашылған «Tawaf Travel» қажылық компаниясының қызметі ерекше аталып, оның артықшылықтары туралы мәлімет берілді.
Аталған семинар имамдардың қажылық және умра мәселелері бойынша біліктілігін арттыруға және жамағатқа дұрыс әрі бірізді ақпарат жеткізуге бағытталды.
Қостанай облыстық мешітінің баспасөз қызметі
Қостанай облыстық мешітінің ұйымдастыруымен, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жариялаған «Ислам және адал қоғам» жылы аясында Қостанай облысы имамдары арасында волейболдан облыстық жарыс өтті. Аталған спорттық шара дін қызметкерлері арасында салауатты өмір салтын насихаттау, бірлік пен ынтымақты нығайту мақсатында ұйымдастырылды.
Жарыстың ашылу салтанатында Қостанай облысының Бас имамы Бектұрсын қажы Торғайбайұлы қатысушыларға сәттілік тілеп, спорт пен руханияттың өзара сабақтастығына тоқталды.
Ол өз сөзінде:
«Дене саулығы – рухани кемелдіктің кепілі. Салауатты өмір салты – мұсылманның өмірлік ұстанымы болуы тиіс», – деп атап өтті.
Сайысқа облыс бойынша аудан және қала мешіттерінен келген имамдардан құралған командалар қатысып, өзара тартысты ойын өрнегін көрсетті. Жарыс жоғары деңгейде өтіп, қатысушылар әділ бәсекеде өз шеберліктерін сынады.
Турнир қорытындысы бойынша үздік деп танылған командалар анықталып, жеңімпаздар мен жүлдегерлерге арнайы кубоктар мен алғыс хаттар табысталды. Сонымен қатар, белсенділік танытқан қатысушыларға ынталандыру мақсатында грамоталары берілді.
Шара соңында ұйымдастырушылар мұндай игі бастамалардың алдағы уақытта да жалғасатынын айтып, дін қызметкерлерін рухани ғана емес, физикалық тұрғыдан да шынығып жүруге үндеді.
Қостанай облыстық мешітінің баспасөз қызметі
Жақында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасында үстіміздегі жылдың алғашқы Төралқа мәжілісі болып өтті. Онда Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы 2026 жылды «Ислам және адал қоғам» жылы деп жариялады.
Осынау алқалы жиынға Қостанай облысының Бас имамы Бектұрсын қажы Уәлиев қатысып, көп жайды көңілге түйіп келді.
Ол елордамыз Астанадан оралған соң аудан және қала имамдарының басын қосып, алда тұрған маңызды міндеттерді айқындап берді. Жауапкершілік жүгі бұрынғыдан да арта түсетіндігін еске салды. Адалдық ұғымының мәні мен мақсатын нақты мысалмен түсіндірді.
Енді имамдарымыз «Ихсан және насихат, діни оқу-ағарту, дәстүр және отбасы, жат діни-ағымдардан сақтандыру» бағыттары бойынша үлкен қажырлы жұмыстар күтіп тұрғанына тоқталды.
Қостанай облысы әкімдігінің «Дін істері жөніндегі басқармасы мемлекеттік мекемесі» Діни бірлестіктермен жұмыс жүргізу жөніндегі бөлімінің басшысы Сапарғали Әкімбекұлы күн тәртібіндегі өзекті мәселе бойынша өз ойын ортаға салып, имамдарға жауапты жұмыстарында табыс тіледі.
Ал облыстық «Аймағанбет қажы Спанұлы» мешітінің наиб имамы Әлішер Ертайұлы әріптестеріне түрлі бөлімдер бойынша атқарылар нақты тақырыптарды тілге тиек етті.
Бектұрсын Торғайбайұлы жиын барысында өңіріміздегі он бір дін қайраткеріне Бас мүфтидің Алғыс хатын салтанатты түрде табыс етті.
Қостанай облыстық мешітінің баспасөз қызметі
Жақында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының негізін қалаған тұңғыш Бас мүфти Ратбек қажы Нысанбайұлы дүниеден өтіп, руханият саласындағы алып бәйтерегіміз құлады.
Көрнекті дін қайраткерінен тәлім алған білікті мамандар еліміздің түпкір-түпкірінде абыроймен қызмет атқарып, ұстаздарының сенімін ақтап жатқаны көпке белгілі. Олар біздің арамызда да үлкен беделге ие.
Қостанай облысының Бас имамы, әрі оның шәкірті Бектұрсын қажы Уәлиевтің тікелей ұйытқы болуымен «Аймағанбет қажы Спанұлы» мешітінде қайталанбас тұлғаны еске алып, аруағына құран бағышталды. Оған арнайы өңірдегі аудан және қала имамдары қатысты.
Қостанай облыстық мешітінің баспасөз қызметі
Кіріспе
Кәсіпкерлік ойлау жүйесі активтерді басқару, табыстылықты қамтамасыз ету, капиталды қорғау, ұзақмерзімді стратегия қалыптастыру және мұра мәселелеріне негізделеді. Ислам құқықтық-экономикалық жүйесі бұл категорияларды біртұтас модельде біріктіретін ерекше институтты ұсынады. Ол — уақып.
Уақып институты капиталдың сақталуын, табыстың үздіксіз бөлінуін және экономикалық әсердің меншік иесі қайтыс болғаннан кейін де жалғасуын қамтамасыз етеді.
1. Уақыптың құқықтық анықтамасы және діни негізі
Ислам фиқһында уақып — мүліктің негізін сақтай отырып, одан түсетін пайданы қоғамдық немесе діни мақсаттарға мәңгілік түрде бағыттау деп анықталады¹.
Пайғамбар Мұхаммед ﷺ былай деген: «Адам қайтыс болған кезде оның амалдары үзіледі, тек үшеуінен басқа: садақа жәрия, пайдалы ілім және ізгі ұрпақ» ².
Классикалық фиқһ ғалымдары «садақа жәрия» ұғымының ең толық әрі институционалдық көрінісі ретінде уақыпты көрсеткен³.
2. Уақыптың инвестициялық модель ретіндегі ерекшелігі
Дәстүрлі инвестициялар уақытша сипатқа ие болып, меншік иесінің өмірімен немесе нарықтық жағдайлармен шектеледі. Ал уақып мүлкі:
- сатылмайды,
- мұраға қалмайды,
- тәркіленбейді,
- бөлінбейді⁴.
Бұл қағида уақыпты капиталды сақтаудың ерекше құқықтық механизміне айналдырады. Құранда бұл заңдылық былайша баяндалады:
مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ ۖ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ
«Сендердегі нәрсе жойылады, ал Алланың қасындағысы мәңгі қалады» (Құран, 16:96)⁵.
Ғалымдар бұл аятты дүниелік активтердің уақытша, ал Алла жолындағы инвестицияның тұрақты екенін білдіретін жалпы экономикалық қағида ретінде түсіндірген⁶.
3. Уақыптың классикалық үлгісі: Омар ибн әл-Хаттаб رضي الله عنه
Омар ибн әл-Хаттаб Хайбардан алған жер телімін қалай пайдалану керектігін Пайғамбар ﷺ-дан сұрағанда, Ол ﷺ: «Қаласаң, негізін ұстап қал да, табысын тарат»⁷ деп жауап берген.
Имам ән-Науауи бұл хадиске берген түсіндірмесінде:
«Бұл хадис — уақыптың негізін құрайтын басты дәлел» деп атап көрсетеді⁸.
4. Ислам өркениетінің уақыпқа негізделуі
Ислам тарихшылары әлеуметтік инфрақұрылымның негізгі бөлігі мемлекеттен емес, уақыптардан қаржыландырылғанын атап өтеді¹⁰. Оған:
- медреселер,
- ауруханалар,
- жолдар,
- панаханалар,
- ғалымдардың жалақысы жатады.
Қорытынды
Уақып — мерзімі шектелмеген инвестиция, жойылмайтын актив және тоқтамайтын дивиденд көзі. Ол меншік иесінің өмірімен шектелмейтін, институционалдық тұрғыда тұрақты экономикалық модель болып табылады.
«АЛИМА» мешітінің имамы
Абдрахман Аңсаған
(Қостанай облысы)
Пайдаланылған дереккөздер
1. Әл-Касани, Бадаиʿ ас-Санаиʿ, т. 6, уақып тарауы.
2. Муслим, Сахих, «Уасия» бөлімі, №1631.
3. Имам ән-Науауи, Шарх Сахих Муслим, хадис 1631.
4. Ибн Қудама, әл-Муғни, т. 6, «Китаб әл-Уақф».
5. Құран Кәрім, 16:96.
6. Ибн Ашур, Тафсир әт-Тахрир уәт-Танвир, 16:96.
7. Бұхари, Сахих, «Шурут», №2737.
8. Имам ән-Науауи, Шарх Сахих Муслим, хадис Омар уақпы.
9. Адам Метц, Ислам өркениеті, уақып тарауы.
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы хазірет 2026 жылды «Ислам және адал қоғам» деп жариялады. Бұл қазіргі уақыт талабынан, мемлекетіміздің жарқын болашағы мен мүддесінен туындағаны ақиқат.
Енді осы адалдық деген не, ол адам баласының бойындағы қандай қасиет деген сауалдарға байланысты оқып-түйгенімнен ойымды ортаға салмақпын.
Алдымен айтарым, адалдық – адам мінезіндегі бағалы қасиет. Ол кез-келген жеке тұлғаның сана-сезіміне, ар-ұжданына қайшы келмейтін, халықтың мақсат-мүддесін көздейтін, тарихи шындықпен ұдайы ұштасып жататын нақты іс-әрекеттер жиынтығы деп түсінемін.
Асыл дініміз – қара қылды қақ жарған адалдық пен әділдікке шақыратын дін. Адамзаттың асыл тәжі Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) өмірінің соңына дейін адалдықты, әділдікті насихаттап, басқаларға іс жүзінде үлгі болып кетті. Алла елшісінен (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) тәлім-тәрбие, үлгі алған саңлақ сахабалардың өмірі де тұнып тұрған адалдық пен әділдік. Шәкәрім қажы: «Мақтан үшін мал жима, жан үшін жи, Ғибадат пен адалдық ар үшін жи, - деп, бақыттың өзі адалдыққа негізделетінін айта келіп, адалдыққа ерекше көңіл бөледі.
Иманды да адал адам ешқашан да өтірікке бой алдырмайды. Өзгелерді жаман әдетке жетелейтін өтірік айтып, алдап-арбап, пайда табуды мақсат етпейді. Аллаға шынайы иман келтірген, ахиретке сенген жан шалыс қадам жасамайды. Алла Тағала Құран Кәрімде:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
«Әй мүміндер! Алладан қорқыңдар және шыншылдармен бірге болыңдар» - деген.
Ар мен ақиқатты насихаттау жолында адалдық сертінен айнымау, туралықтан таймау - нағыз шыншылдың белгісі. Адал қоғам – әрбір мүшесі шыншыл, әділ, сенімді адамдардан құралған қоғам. Мұндай қоғамда алдау және әділетсіздік сирейді.
Адалдық – бұл жүректің тазалығы, өмірдің жарығы және сенімнің негізі. Адалдық тек жеке адамның қасиеті емес, бүкіл қоғамның гүлденуіне септігін тигізетін мінез. Егер әр адам өз ісінде адал болса, қоғамда сенім, татулық пен бейбітшілік арта бермек.
Хазіреті Әли ибн Әбу Талиб (р.ғ): «Көркем мінез үш қасиетпен келеді: арамнан аулақ болу, адалды талап ету және отбасына кеңпейілді болу», – деген екен.
Дана халқымыз да өз ұрпағына «ісінде адал болуды», «біреудің ала жібін аттамауды» насихат етіп келген. Кезінде Құнанбай қажы: «Абырой, атақ алу үшін – ең алдымен адалдық керек, ешкімді ала көрмей, адалына болысу, кемтарға жәрдемдесу керек дегенді ертеден ойыма бекіттім... Өзіме елді қаратып, ел басшысы болғаннан кейін, қате кетпесе, біле тұра қиянат жасап, арамды қолдаған, момын, жетім-жесірді жылатқан жерім болған жоқ. Мен адалдыққа, көпке сүйендім. Олар мені қиыннан құтқарды. Мені ел – адал, әділ деген атаққа бөледі. Менің көргенімдей жағдайға ұшырасаң, ақты жақта, жетім-жесірге, жылағанға болыс, жәрдем ет!» деп артына тағылымы мол өсиет қалдырған.
Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев бір сөзінде: «....Әрбір адам «Адал азамат» деген атқа лайық болса елімізде әділ қоғам орнайды. «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» - бір-бірінен ажырамайтын ұғымдар. Осы үш тағанды озық әрі табысты елге айналудың басты кілті деуге болады» дегені барша қауымның жадында болар.
Адал қоғамның пайдасы: адал қоғам – бұл тек әділдік пен сенімнің орны ғана емес, сонымен қатар қоғам мүшелерінің рухани дамуына да әсер етеді. Мұндай ортада адамдар өздерін қауіпсіз сезінеді, бір-біріне сенеді, бірге дамуға ұмтылады. Сонымен қатар, адалдыққа негізделген қоғамда құқықтық тәртіп пен әлеуметтік тұрақтылық нығая түседі.
Қадірлі ағайын! Әрқайсымыз өз саламызда қоғамның гүлденіп-дамуына қомақты үлес қосайық. Қазіргі таңда адалдық бұрынғыдан да маңызды. Жемқорлық, өтірік, аманатқа қиянат секілді әрекеттер қоғамның іргесін сөгіп, адамдар арасындағы сенімді әлсіретеді. Сондықтан адалдықты насихаттау – әрбір азаматтың ортақ міндеті деп білемін. Адалдық бұл – тек діни талап емес, ұлттық құндылық, адамгершілік өлшемі. Адал адам – арлы адам, ал арлы қоғам – кемел келешектің кепілі.
Алла тағала баршамызды адалдықты өмірлік ұстаным еткен, елге пайдасы тиген ізгі жандардан болуын нәсіп етсін. Қостанайлық әріптестерім бұл асқаралы мақсат жолында қажыр-қайраттарын аямай жұмсай беретіндігіне кәміл сенемін.
Бектұрсын Уәлиев Қостанай облысының Бас имамы
Міне, уақыттар, күндер мен түндерге ұласып көзді ашып жұмғанша қасиетті айларға да келіп жеттік. Ол ұлы Рамазан айының алдындағы шарапаты мол Шағбан айы.
Шағбан айы Алла Тағала жаратқан он екі айдың бірі:
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا
«Расында, Алланың қасында айлардың саны – он екі ай». (Тәубе 36 аят)
Алайда соған қарамастан, мұсылман пенде Шағбан айының ерекше бір мәртебесі, айрықша рухани ләззаты бар екенін сезінеді.
Осы себепті, бұл қасиетті айға байланысты тәрбиелік тұрғыдан сабақ болатын бірнеше тақырыптарға тоқталсақ.
Шағбан айының орны:
Бұл – игілігі мен жақсылығы молынан тарайтын ай. Алла Елшісі ﷺ оны басқа айларға қарағанда ерекше ғибадатпен айрықшалады. Осылайша Шағбан айы Пайғамбарымыздың ﷺ айы болып ерекшеленеді.
Имам Ахмад, Әнәс ибн Мәликтен (р.а.) риуаят етеді:
«Алла Елшісі ﷺ кейде соншалықты көп ораза ұстайтын еді, біз: “Биыл мүлде ауыз ашпайтын шығар”, – деп ойлайтынбыз. Ал кейде ауыз ашып, ораза ұстамай қоятын еді, біз: “Биыл мүлде ораза ұстамайтын шығар”, – деп ойлайтынбыз. Ал оразаның ішінде ең жақсырақ көргені – Шағбан айындағы ораза еді».
Тәрбиелік ой-түйін:
Сен Алла Елшісі ﷺ жақсы көргенді жақсы көресің бе? Жүрегіңде осы айға деген сағыныш, Пайғамбарымыздың ﷺ сағынышы секілді бар ма? Сен өзіңнің жақсы көруіңді Алла Елшісі ﷺ жақсы көрген нәрселермен байланыстыра аласың ба?
Алла мен Оның Елшісі құрмет тұтқан, айрықша жақсы көрген істі сүйе алу иманның сынағы. Хадисте:
«Сендердің ешқайсыларың, мен әкелген нәрсеге нәпсісі толықтай бағынбайынша, шынайы иман келтірген болмайды».
Амалдардың ұсынылуы (көрсетілуі):
Бұл – амалдар Ұлы, Құдіретті Аллаға көтерілетін ай. Тирмизи мен Нәсаи жинағында, Усама ибн Зәйдтен (р.а.) риуаят етеді, Пайғамбарымыз ﷺ-айтты:
«… Бұл – амалдар әлемдердің Раббысына көтерілетін ай. Мен амалымның ораза ұстап тұрған күйімде көтерілуін жақсы көремін».
Осы айда Алла Тағала Өз құлдарына ұлы сый береді – ол амалдардың Оған ұсынылуы және қабыл етілуі. Өйткені Шағбан айы – сенің бір жылдық амал дәптеріңнің қорытындысы, жыл бойғы жиған-терген еңбегіңнің жемісі.
Ендеше, сенің жылың немен аяқталады? Амалдар көтерілген сәтте сенің амалың қандай күйде Аллаға ұсынылғанын қалайсың?
Ол Алла Тағала былай дейді:
إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه
«Жақсы сөз Оған көтеріледі, ал ізгі амал (Алланың дәргейіне) көтереді». (Фатыр 10 аят)
Ендеше, жасаған амалыңның Аллаға бойұсынған, дінінде берік, ықыласты түрде, ыждағаттылықпен көтерілгенін қалайсың ба?
Амалдар өз Иесіне ұсынылатын – амалдар көтерілетін Шағбан айы келмей тұрып, ізгі амалдарға асық.
Шағбан айындағы Алла Елшісі ﷺ-ның халін ой елегінен өткізген адам, бұл айда жүрек амалдары мен дене амалдарында ең кемел жолды көреді.
Пайғамбарымыздың ﷺ:
«Амалымның ораза ұстап тұрған күйімде көтерілуін жақсы көремін»
– деуі, Алланың бақылауынан ұялу сезімінің айқын көрінісі.
Бұл хадисте Алла Елшісінің ﷺ Алладан ұялуының ең биік дәрежесі байқалады: Алла Тағала оны тек оразалы күйде ғана көргенін қалауы. Міне, мұсылман бауырым, сені ең алдымен мазалауы тиіс болған нәрсе де – осы: Алланың саған қарап тұрғанынан ұялу.
Сол себепті кейбір дана, алдыңғы салихалы буындар былай деген:
«Не Алланың Ұлылығына лайық намаз оқы, не болмаса өз намазыңа лайық құдай ізде. Сен Алланы еске алмай бос өткізген уақыттарыңнан ұялуың керек. Исламның үнін жеткізуге, оны қорғауға жұмсамаған қаламың мен ойыңнан ұялуың керек. Алланың жолында құрбан етпеген мал-мүлкің мен нығметтеріңнен ұялуың керек. Осы істерің сенен Алладан ұялу мен Одан қорқуды талап етеді».
Күнәлардың кешірілуі:
Шынында, Шағбан айы – Алланың Мұхаммед ﷺ үмбетіне сыйлаған Раббани сыйы. Құлдары осы арқылы құлшылық, ғибадатпен Раббысына жақындап, разылығына бөленеді.
Осы айда аса ұлық бір түн бар. Ол – Шағбан айының ортасы (бараат) түні. Пайғамбарымыз ﷺ бұл түннің қадірін мына хадисінде ерекше атап өткен:
يطّلع الله تبارك وتعالى إلى خلقه ليلة النصف من شعبان فيغفر لجميع خلقه إلاَّ لمشرك أو مشاحن
«Алла Тағала Шағбан айының ортасы түні жаратылысына назар салып, барлық құлын кешіреді, тек мүшрик пен (жүрегінде) кек сақтаған адамнан басқа».
Бұл – Алланың, пенделері күнә мен қателікке жол берген әрбір жан үшін үлкен мүмкіндік. Бұл – бауырларымызға деген жүректегі өшпенділік пен кекті өшірудің мүмкіндігі.
Баршамыздың тәубедегі дұғамыз мына аяттағыдай болсын:
ربنا اغفر لنا ولاخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلاً للذين ءامنوا ربنا إنك رؤوف رحيم
«Уа, Раббымыз! Бізді және бізден бұрын иман келтірген бауырларымызды кешіре гөр! Жүрегімізде иман келтіргендерге деген өшпенділік қалдырма! Раббымыз! Шүбәсіз, Сен аса Мейірімдісің, ерекше Рахымдысың». (Хашыр 10 аят)
Салиқалы саләфтардың (Алдыңғы буындар) кейбірі былай деген:
«Ең абзал амалдар – жүректің таза болуы, жанның жомарттығы және үмбетке деген шынайы насихат. Міне, осы қасиеттер арқылы жетістікке жеткендер жетті».
Үмметтің ізгі жандары – кешіре білетін, айыпты жасырып, кеңшілік танытатын адам. Бұл – қандай үлкен болса да, күнә мен қателікке бой алдырған әрбір адам үшін мүмкіндік.
Өйткені хадисте:
كل ابن آدم خطاء ، وخير الخطائين التوابين
«Адам баласының бәрі қателеседі, ал қателескендердің ең қайырлылары – тәубе етушілер». (Имам Тирмизи)
Ендеше, бұл – жіберіп алғанды қайта түзеу, күнәлардан тазару, Алламен жаңа бір парақ ашу мүмкіндігі.,
Пайғамбарлық сүннет:
Шағбан айы – ғибадат, ораза, түнгі құлшылықпен жандандыру.
Имам Бухари мен Муслим Айша анамыздан (р.а.) риуаят етеді:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ Рамазаннан басқа бір айды толық оразамен өткізгенін көрген емеспін. Ал Шағбан айындағыдай көп ораза ұстағанын ешбір айда көрмедім».
Нәсаи мен Тирмизидегі риуаятта Айша (р.а.) былай дейді:
ما رأيت النبي صلى الله عليه وسلم في شهر أكثر صيامًا منه في شعبان، كان يصومه إلا قليلاً، بل كان يصومه كله
«Мен Пайғамбардың ﷺ Шағбан айындағыдай көп ораза ұстағанын ешбір айда көрмедім. Ол бұл айды аз ғана күннен басқа түгел дерлік ораза ұстайтын, күндердің көпшілігінде ауыз бекітетін десек артық емес».
Әбу Дәудтағы риуаятта:
«Алла Елшісіне ﷺ ораза ұстауға ең сүйікті ай – Шағбан еді. Кейін оны Рамазанмен жалғастыратын», – делінеді.
Ал Әнәс ибн Мәликтен (р.а.) жеткен хадисте:
«Оразаның ішінде ең жақсы көргені – Шағбан айындағы ораза еді», – делінген.
Ибн Хажар: «Бұл хадистер Шағбан айында ораза ұстаудың артықшылығына дәлел», – деген.
Ғалымдар Шағбан айындағы нәпіл оразаның артықшылығын былай түсіндірген:
«Рамазанға дейінгі және одан кейінгі ораза – ең абзал нәпіл ораза. Өйткені ол Рамазанға жақын болғандықтан, оның бір бөлігі іспетті саналады. Оның нәпіл оразадағы орны – парыз намаздың алдындағы және соңындағы сүннет намаздар секілді. Олар парыздың кемшілігін толықтырады әрі сауабы жағынан парызға жақындатады».
Еккен жемісіңді суару айы:
Бұл күнде мұсылман пенде жасаған амалдарын күтіп-баптап, қадағалайтын айы.
Әбу Бәкір әл-Балхи былай деген: «Ережеп – егін егу айы, Шағбан – егінді суару айы, ал Рамазан – егін ору айы».
Егер адам Ережепте егін екпесе, Шағбанда оны суармаса, Рамазанда қалай өнім алуды қалайды?
Осы айға байланысты: «Ережеп айы – жел секілді, Шағбан – бұлт секілді, ал Рамазан – жаңбыр секілді», – деген.
Сәләмә ибн Кәһил: «Шағбан – Құран оқушылардың айы», – деп айтылатын, – деген. Ал Амр ибн Қайс әл-Муләи Шағбан айы кіргенде дүкенін жауып, өзін толықтай Құран оқуға арнайтын.
Ендеше, ардақты бауырым, Шағбан айында еккен егініңді қолға ал, оны суарумен күтіп-бапта, кеуіп, құрғақшылыққа ұшырап қалмауын қадағала.
Адамдар ғапылдыққа ұшырамас үшін:
Шағбан айы – адамдар құлшылықтан көбіне ғапыл қалатын ай. Өйткені ол Ережеп пен ұлық Рамазанның ортасында орналасқан. Осыған байланысты сүйікті Пайғамбарымыз ﷺ:
«Бұл – адамдар көбіне ғапыл қалатын ай», – деген.
Осы себептен адамдар екі топқа бөлінді:
Бір топ Ережеп айында құлшылыққа, бойсұнушылыққа, ораза мен садақаға ден қойды. Тіпті кейбіреулер Ережеп айындағы ғибадатта шектен шығып, онда бидғаттар мен негізсіз әдеттерді енгізіп, оны Шағбаннан да артық дәріптеді.
Ал екінші топ құлшылықты тек Рамазанда ғана таниды, олар бойұсынушылықта осы Рамазанда ғана бет бұрады. Соның салдарынан Шағбан айы адамдар назарынан тыс қалды.
Осылайша адамдар Ережеп пен Рамазанға алаңдап, Шағбанды елеусіз қалдырды. Сондықтан ғалымдар бұл хадиске қатысты:
«Бұл хадис адамдар ғапыл қалатын уақыттарды құлшылықпен көркейтудің мұстахаб екеніне және мұның Аллаға сүйікті амал екеніне дәлел», – деген.
Салиқалы саләфтардың кейбірі құптан мен ақшам арасындағы уақытты намазбен жандандыруды жақсы көретін, әрі: «Бұл – ғапылдық уақыты», – дейтін.
Алла Тағаланың мына аятта:
و اذكر ربك في نفسك تضرعا وخفية ولا تكن من الغافلين
«Раббыңды өз ішіңнен, жалбарынып әрі жасырын түрде еске ал және ғапылдардың қатарынан болма». (Әнһам 60 аят)
Жәннаттың есіктерін қағыңдар!
Өйткені Шағбан айы – бізді Рамазан айына алып баратын жүздеген қақпаның бірі. Ал Рамазан – жәннат есіктері ашылатын ай екені Пайғамбарымыз ﷺ:
“Рамазан келгенде жәннаттың есіктері ашылады, тозақтың есіктері жабылады, шайтан шынжырланады” – деп хабар берген.
Міне, жәннат сендерге үн қатып тұр: «Мен сендердің есіктеріңнің алдында тұрмын» – дейді.
Шағбан айы – есіктерді қағатын мүмкіндік айы.
Жәннаттың есігін тәубе, истиғфар және Аллаға шынайы бет бұрумен қағыңдар.
Жәннаттың есігін жалбарынып, Оның табалдырығында тұрып: «Кешірмейінше есігіңнен кетпейміз» – деп тілеңдер.
Әбу Дәрда (р.а.) айтқан: «Дұғада табанды болыңдар! Кім есікті көп қақса, оған ашылуы жақын»- деген.
Рамазанға дайындық
Шағбан айы – тәрбиелік әрі рухани дайындық пен жаттығу айы. Мұсылман бұл айды Рамазанда құлшылыққа толық дайын болу үшін пайдаланады. Шағбан айында ол Рамазанға қатысты барлық пайдалы мәліметтерді оқып-үйренеді, Рамазандағы өз бағдарламасын құрып, қайырымды істерінің жоспарын жасайды. Осылайша, Шағбан айын Рамазанға арналған дайындық курсына айналдырады.
Құлшылық және шынайы иманмен дайындық:
– Ең алдымен шынайы тәубе ету: күнә мен теріс істерден толықтай бас тарту, жамандықтан тыйылу, Аллаға бет бұрып, тап-таза жаңа парақ ашу.
– Шағбан айында оразаны көбейту: нәпсіні тәрбиелеу және қасиетті айға дайындық үшін. Оразаны екі түрде ұстау абзал:
• не Шағбанның алғашқы жартысын түгел ораза ету;
• не әр аптада дүйсенбі мен бейсенбі күндері және (айдың 13–14–15-і) ораза ұстау.
– Құранмен өмір сүру, Рамазанда Құранмен толық қауышуға дайындалу. Ол үшін Шағбанда жай ғана оқу деңгейінен асып, тәулігіне бір жузден (жуз = 1 бөлім) артық оқу, сонымен бірге Құранды ойланып оқу (тәдаббур) және жүрекпен сезіну үшін рухани мәжілістерге бару.
– Түнгі намаздың тәттілігін қазірден сезіну: әр түні құптан намазынан кейін екі ракағат, сәресі уақытында тәһәжжүд оқу.
– Зікірдің тәттілігін сезіну: таңертеңгі-кешкі зікірлерді, күнделікті дұғаларды ұмытпау және қандай жағдайда болсаң да Алланы еске алу.
Ғылым-біліммен дайындық:
– Оразаның үкімдері мен фиқһ кітаптарын оқу. Оразаға қатысты сұрақ-жауап мәселелерді және Рамазан айының міндеттерін және оразаның сырларын білу.
– Жүректі жұмсартатын, нәпсіні тәрбиелейтін кітаптар оқу.
– Ғалымдар мен ұстаздардың Рамазанды қарсы алу, оған дайындалу жайлы дәрістерін тыңдау.
– Құраннан жаттаған сүре-аяттарды қайталау.
Отбасылық дайындық:
– Үйдегі жұбайы мен балаларды осы қасиетті айға рухани тұрғыда дайындау, бұл құрметті қонақты қалай қарсы алу керектігін түсіндіру.
– Отбасымен күн сайын (мүмкіндігінше) шағын имани жиын өткізу: Құран оқу, зікір, насихат, дұға жасау.
-Рамазан келгенде көпшілік істейтіндей тамақта, сусын мен киімде артық сән-салтанатқа беріліп кетпеу
Осы айтылған тәртіптермен жүріп, Қасиетті айларды берекелі өткізуді Алла баршамызға нәсіп етсін.
Қостанай облыстық «Аймағанбет қажы Спанұлы» мешітінің наиб имамы Абзал Сұлтанғалиұлы
Миләди
Хижри
